De cijfers over het mkb lijken dit jaar positief: omzet stijgt, ondernemersvertrouwen trekt aan en veel bedrijven verwachten in 2026 meer te investeren dan het jaar ervoor. Maar wie verder kijkt dan de omzetlijn, ziet een ander beeld. Onderzoek onder 17.500 Nederlandse bedrijven over de periode 2022-2024 laat zien dat de winstgevendheid daalt en de financiële buffers juist krimpen, vooral bij micro- en kleinbedrijven. Groei en gezondheid blijken twee heel verschillende dingen te zijn.
De cijfers achter de schijnbare groei
Het ondernemersvertrouwen zelf steeg begin 2026 flink, van min 4,0 een kwartaal eerder naar min 1,8. Op zichzelf een goed signaal, maar het zegt vooral iets over de stemming, niet over de onderliggende cijfers. Vertrouwen en weerbaarheid lopen dit jaar juist uit elkaar: ondernemers voelen zich optimistischer, terwijl de cijfers op de balans een ander verhaal vertellen.
Bij microbedrijven, de eenmanszaken en bedrijfjes met een handvol medewerkers, daalde de direct beschikbare kaspositie de afgelopen twee jaar met 40 procent. Tegelijk stegen de kosten sneller dan de omzet, waardoor elke extra euro omzet minder winst overlaat dan een paar jaar geleden. Het resultaat is een paradox die je op papier makkelijk mist: de omzet groeit, maar de ruimte om tegenslag op te vangen krimpt net zo hard.
Dat is precies waarom een groeiende omzet niets zegt over de gezondheid van je bedrijf. Een bedrijf dat harder groeit maar tegelijk minder marge overhoudt en minder cash achter de hand heeft, is kwetsbaarder dan een bedrijf dat rustiger groeit met een dikkere buffer. Zeker als je financiering nodig hebt buiten de bank, telt een gezonde balans zwaarder mee dan een mooi omzetcijfer.
Waarom je dit als ondernemer niet ziet aankomen
Het probleem zit in wat je meet. De meeste ondernemers kijken maandelijks naar omzet en misschien naar winst, maar niet naar de ontwikkeling van hun kaspositie over meerdere kwartalen. Zolang de omzet stijgt, voelt dat als vooruitgang. Pas als je een tegenvaller hebt, een klant die te laat betaalt, een leverancier die zijn prijzen verhoogt, een onverwachte belastingaanslag, merk je dat er geen vet meer op de botten zit.
Accountants zien dit patroon terug bij steeds meer klanten. Volgens een analyse van meerdere onderzoeken naar het mkb-financieringslandschap verandert de manier waarop bedrijven aan geld komen structureel, en ligt de nadruk steeds meer op behoud van liquiditeit in plaats van op nieuwe groei-investeringen. Wie dat signaal negeert, loopt het risico dat een op zich gezonde omzetgroei alsnog eindigt in een liquiditeitscrisis. Accountant.nl beschrijft hoe drie afzonderlijke onderzoeken tot dezelfde conclusie komen: het financieringslandschap verschuift, en bedrijven die daar niet op inspelen, komen achter de feiten aan.
De buffer die je eerst laat verdwijnen
Wat ondernemers vaak als eerste opofferen als de marge onder druk komt, is precies de buffer die ze het hardst nodig hebben. Facturen worden later betaald om de eigen kaspositie op peil te houden, voorraad wordt strakker ingekocht, en reserveringen voor belasting of pensioen schuiven naar achteren. Op korte termijn werkt dat, maar het verplaatst het probleem alleen maar. Wil je grip houden op je marge, kijk dan eerst naar waar die weglekt voordat je aan de kostenkant gaat schrappen. Onze eerdere uitleg over manieren om je marge te bewaken tijdens handelsonrust laat zien dat structurele maatregelen meer opleveren dan eenmalig bezuinigen.
Ook fiscale veranderingen spelen mee. Ondernemers die als zzp'er of eenmanszaak werken, voelen bijvoorbeeld extra druk doordat de zelfstandigenaftrek in 2026 verder is gedaald, wat direct van de nettowinst afgaat. Dat soort maatregelen tikken harder aan wanneer de buffer al dun is.
Groeien met minder risico
Dat betekent niet dat je moet stoppen met groeien. Het betekent wel dat groei zonder buffer een gok is in plaats van een strategie. Een paar dingen die in de praktijk verschil maken:
- Reserveer een vast percentage van elke binnenkomende betaling voor belasting en onvoorziene kosten, in plaats van dat pas te doen als de aanslag binnenkomt.
- Volg je brutomarge per klant of project, niet alleen je totale omzet. Zo zie je snel welke groei winstgevend is en welke groei je alleen maar meer werk oplevert.
- Bouw een kasstroomprognose voor minimaal drie maanden vooruit, ook als je bedrijf klein is. Veel verrassingen zijn helemaal geen verrassingen als je er drie maanden eerder al zicht op had.
- Wees kritisch op groei die vooral extra kosten met zich meebrengt, zoals extra personeel of voorraad, zonder dat de marge meegroeit.
Wat dit betekent voor jouw begroting
De kans is groot dat jouw omzetcijfers er dit jaar prima uitzien. De vraag die je jezelf moet stellen is of je kaspositie in dezelfde periode is meegegroeid, of juist is uitgehold. Zet die twee lijnen naast elkaar in je eigen boekhouding en je weet meteen of je bedrijf structureel sterker wordt, of alleen maar groter. Dat onderscheid bepaalt straks of je een tegenvaller kunt opvangen, of dat een goed draaiend bedrijf alsnog in de problemen komt door een gebrek aan lucht.